است استفادهء از كتاب را براى عموم دشوار ساخته است . بسيارى از لغات فراموش شده و واژه‌هاى تطوّريافته گيلكى در اين كتاب حفظ شده كه گنجينه لغات اين زبان را پربارتر و غنىتر كرده است . برخى نكات دستورى ويژه و قابل ملاحظه نيز در اين ديوان مستتر است كه از نظر زبانشناسى حائز اهميت مىباشد . علاوه‌بر اينها وزن شعر گيلكى به كار رفتهء در آن ، بحثى است كه در اين ميانه مىتواند مورد بررسى قرار گيرد . مجموع اين عوامل سبب شده تا ديوان بازيافتهء شرفشاه يكى از بحث‌انگيزترين منابع زبان گيلكى شناخته شود . بىگمان ، پيش از تحرير اين ديوان ، مقارن كتابت و حتى بعد از آن تا زمان مشروطيت كه نگارش به گيلكى پا گرفت ، دهها جلد كتاب و رسالهء ديگر نيز به اين زبان نوشته شده است كه متأسفانه به عللى از ميان رفته‌اند . شايد هم روزگارى يكى دو تاى آنها پيدا شود و شايد هم نشود . اما آنچه مسلم است اينكه فعلا قديمىترين سند مكتوب در زبان ما ديوان پير شرفشاه دولائى است و از اين‌رو ، مىتواند براى ما ارزشى معادل شاهنامه در ادبيات فارسى داشته باشد . » « 4 » در سال 1372 فرهنگ و ارشاد اسلامى گيلان نسخهء ارزنده‌اى از ديوان پير شرفشاه را با ترجمهء فارسى و آوانويسى منتشر ساخت . اين نسخه حاصل سالها تلاش و كوشش شاعر خوش‌قريحه و محقق فاضل عباس حاكى است كه خود اشعار زيبا و دلنشينى به گويش گيلكى سروده است . شرفشاه درنظر گيلانيان عاشقى پاكباز و شيفتهء هنر ، عارفى مقدس ، شاعرى دلسوخته و آگاه و وجودى بزرگوار است كه آهنگ دلپذير او موسوم به شرفشاهى ، هر لحظه خاطرات زندگى اين مرد آزاده را با جاه و مرتبهء ملكوتى او ، به ياد هموطنانش مىآورد . آثار منظوم گيلكى از دورهء مشروطيت تا عصر حاضر از شعر گيلكى ، بعد از پير شرفشاه دولائى ( قرن هشتم هجرى قمرى ) و قاسم انوار ( سدهء نهم هجرى قمرى ) ديگر نشانه‌اى در دست نيست ! از سدهء 13 هجرى قمرى تا آغاز دورهء مشروطيت ( 1324 هجرى قمرى ) تنها اشعارى گيلكى از ميرزا عابد فومنى ، دوبيتيهاى تالشى از اياز بيك پونلى و چندين شعر به گويش تالشى از ملا اسماعيل لنكرانى سراغ داريم و ديگر هيچ ! در دوران انقلاب مشروطه و پس از آن تا زمان حاضر شعر گيلكى و ترانهء گيلكى ( اشعار آهنگين ) در بيدارى اذهان مردم گيلان ، نقش مؤثرى داشته است . شاعران گيلكىسرا ، در آثارشان ، زشتيها و زيبائيهاى زمانه را به تصوير كشيدند و دردها و آرزوهاى فردى و اجتماعى مردم روزگار خويش را ، نماياندند . نشانهء تلاش شاعران گيلكىسرا در تنوير افكار اجتماعى ، دفترچه‌هاى شعر و كتابهاى اشعار گيلكى آنان است كه موجود مىباشد و ذيلا به برخى از آنها اشاره مىشود : « ترانه‌هاى گيلكى » ، چاپ تهران ؛ شامل دوبيتيهاى ناصر فرهاديان ، محمود پاينده و شهدى لنگرودى ، ( مجموعهء 44 دوبيتى ) با مقدمهء محمود پاينده ، مهرماه 1336 . « اوخان » ، اشعار گيلكى سرودهء جهانگير سرتيپ‌پور ، 1338 . « دختر رشتى » چاپ اول ، ديماه 1340 ، مجموعهء 28 دوبيتى گيلكى ، سرودهء تيمور گورگين . دختر رشتى ( ادبيات گيلك ) ، مجموعهء 100 دوبيتى با برگردان فارسى ، سرودهء تيمور گورگين 1342 . « گلبانگ گيلان » دربردارندهء ترانه‌هاى آهنگين ( تصنيف ) و دوبيتيهاى گيلكى با برگردان فارسى ، سرودهء تيمور گورگين ، 1351 . اين دفتر حاوى ترانه‌هاى گيلكى است و واژه‌نامه‌اى هم به پيوست دارد با نشانه‌هاى زير و زبرى ( اعراب ) . « اتكل متكل » مجموعهء ترانه‌ها و شعر گيلكى ، سرودهء حسنعلى محمودى ( سروش گيلانى ) . « ئيجگره » مجموعهء اشعار گيلكى در اوزان نيمائى ، سرودهء على اكبر مراديان گروسى متخلص به « بوسار » ، رشت ، 1354 . « يه شو بوشئوم روخئونه » منظومهء بلند گيلكى با ترجمهء فارسى ، سرودهء محمود پاينده ، تهران ، 1358 . « ليله‌كوه » شعر بلند گيلكى با برگردان فارسى ، سرودهء محمود پاينده ، تهران ، 1358 . « نوغاندار » منظومهء گيلكى به گويش گالشى ديلمانى ، سرودهء محمد ولى مظفرى ، 1358 . « پوشه پوشه دربيا » سرودهء محمد ولى مظفرى ، منظومهء بلند گيلكى ديلمى ( سمام ) ، 1359 . « لاكوى » مجموعهء دوبيتيهاى گيلكى ، سرودهء ابراهيم شكيبائى لنگرودى متخلص به عاصى ، لنگرود ، 1346 ، ( اين دوبيتيها با برگردان فارسى ارائه شده است ) . « ارباب رعيتى » منظومهء گيلكى ، سرودهء ابو القاسم منتظرى ( معروف به دائى ) ، رشت ، 1354 . « اوجا » ، مجموعهء اشعار گيلكى ، محمد امين لاهيجى ( م . راما ) ، لاهيجان ، 1358 . « گزيدهء ادبيات گيلكى » شامل اشعار : حسين كسمائى ، سراج ، شرفشاه دولائى ، افراشته و فخرائى ، رشت ، 1358 . اشعار اجتماعى و سياسى محمد على رادباز قلعه‌اى ( افراشته ) به كوشش م . الف . به آذين ، تهران ، 1358 ( مجموعهء اشعار گيلكى و فارسى ) ، منظومهء تالشى « خنديله پشت » سرودهء فرامرز مسرور ، رشت ، 1352 . « ايله جار » برگزيدهء اشعار گيلكى ( سالهاى 1344 تا 1356 ) در قالب اوزان نيمائى ، با برگردان فارسى ، سرودهء محمد بشرا ، رشت ، 1368 . اين شاعران كه اسامىشان در پى مىآيد ، در آفرينش و خلق شعرهاى گيلكى ، كوشيده‌اند . موفقيت آنان در به وجود آوردن آثار متنوّع و باارزش ، سبب شده است كه نام و شهرتى كسب كنند و دفترهاى شعر گيلكى و آثار چاپى آنان مورد توجه قرار گيرد . ميرزا حسين خان كسمائى ، ابراهيم رشتى ملقب به سراج الديوان ( سراج ) ، محمد على راد بازقلعه‌اى متخلص به افراشته ، ابراهيم فخرائى ، جهانگير سرتيپ‌پور ، محمود پايندهء لنگرودى ، فريدون نوزاد ، تيمور گورگين ، محمد

--> ( 4 ) . ماهنامهء گيله‌وا ، مقالهء « واژه‌شناسى شرفشاه » ، شمارهء 1 ، تيرماه 1371 ، صفحهء 28 .